Một chuyến du lịch ngắn ngày đã suýt trở thành biến cố y tế khi một du khách 72 tuổi từ Hà Nội bị mắc dị vật thực quản trong lúc ăn bún bò. Trường hợp này đặt ra những quyết định lâm sàng quan trọng: lựa chọn phương pháp lấy dị vật phù hợp với thể trạng người già, đánh giá rủi ro tổn thương thực quản và bảo đảm an toàn khi tiến hành thủ thuật.
Diễn biến ban đầu: nhập viện trong dịp nghỉ lễ
Sáng 1/9, người đàn ông được chuyển đến khoa Cấp cứu trong tình trạng nghi có dị vật đường ăn. Sau thăm khám ban đầu, đội cấp cứu chuyển bệnh nhân tới Trung tâm Nội soi của Bệnh viện Trung ương Huế để can thiệp chuyên sâu.
Dị vật được gắp ra khỏi thực quản du khách 72 tuổi. Ảnh: P.N.H.
Phát hiện trong nội soi: vị trí và tính chất dị vật
Trong quá trình nội soi chẩn đoán, ê-kíp nhận thấy dị vật là một mảnh gân bò nằm chặt tại đoạn giữa thực quản, ở vị trí khoảng 1/3 giữa. Bác sĩ xác định không thể đẩy dị vật xuống dạ dày an toàn, một yếu tố quyết định chiến lược xử trí tiếp theo.
Những cân nhắc quan trọng trước can thiệp
Một số yếu tố ảnh hưởng đến lựa chọn kỹ thuật: tuổi cao của bệnh nhân, thể trạng gầy, vị trí dị vật ở đoạn giữa thực quản và nguy cơ có tổn thương ở đoạn dưới. Do vậy, ê-kíp loại trừ phương án đơn giản là ép đẩy dị vật xuống dạ dày vì có thể che giấu hoặc làm nặng thêm tổn thương thực quản.
Thử gắp bằng thòng lọng và khó khăn gặp phải
Ban đầu, các bác sĩ dùng thòng lọng để bắt dị vật và cố gắng kéo ra ngoài. Tuy nhiên, vật cứng có kích thước lớn, đồng thời bệnh nhân thực hiện nội soi ở trạng thái không gây mê toàn thân nên phản xạ gồng làm việc đưa dị vật qua cơ thắt thực quản trên gặp trở ngại.
Quyết định nhập viện và gắp dị vật dưới gây mê
Sau khi hội chẩn, Ban Chủ nhiệm Trung tâm Nội soi quyết định nhập viện để tiến hành lấy dị vật với gây mê nhằm giảm phản xạ, bảo đảm đường thở và tối ưu điều kiện thao tác. Kế hoạch điều trị cũng bao gồm phương án dự phòng: nếu không thể gắp nguyên khối, ê-kíp cân nhắc chia nhỏ dị vật bằng dao điện để đưa ra ngoài an toàn.
Trước thủ thuật, bệnh nhân được thăm khám gây mê và làm các xét nghiệm, đánh giá tiền mê cần thiết để giảm rủi ro khi gây mê và thực hiện nội soi can thiệp.
Kết quả can thiệp và theo dõi sau gắp
Với nội soi có gây mê hỗ trợ, các bác sĩ đã lấy dị vật thành công. Sau khi gắp, vị trí từng mắc kẹt được kiểm tra kỹ bằng nội soi và không phát hiện tổn thương hay bất thường nào tại chỗ. Bệnh nhân được theo dõi sau thủ thuật và sau đó xuất viện.
Khuyến cáo chuyên môn dành cho người cao tuổi
ThS.BS Phạm Như Hiển, Phó Giám đốc Trung tâm Nội soi, nhấn mạnh nhóm người lớn tuổi — đặc biệt người bị thiếu răng hoặc có vấn đề nhai — nên chuẩn bị thức ăn phù hợp: cắt nhỏ, ăn chậm và nhai kỹ để giảm nguy cơ mắc dị vật. Những biện pháp đơn giản này giúp hạn chế tai biến khi ăn uống, nhất là với các thực phẩm có sợi hoặc gân dai.
Dấu hiệu cần đến cơ sở y tế ngay
Khi xuất hiện triệu chứng như nuốt nghẹn đột ngột, cảm giác vướng, đau tức ngực hoặc không thể nuốt thức ăn, cần đến cơ sở y tế để thăm khám và chẩn đoán kịp thời. Việc can thiệp sớm bởi đội ngũ chuyên môn giúp giảm nguy cơ biến chứng và tối ưu khả năng bảo toàn thực quản.
Những hành vi cần tránh nếu nghi ngờ mắc dị vật
Báo cáo trường hợp cũng rút ra một lưu ý quan trọng: bệnh nhân không nên cố gắng nuốt thêm thức ăn để đẩy dị vật xuống, cũng không tự tìm cách lấy dị vật tại nhà. Những hành động tự xử lý kiểu này có thể khiến dị vật đi sâu hơn, gây tổn thương nặng hơn cho thực quản hoặc đe dọa đường thở.
Ý nghĩa lâm sàng và bài học tổ chức can thiệp
Ca bệnh minh họa tầm quan trọng của việc đánh giá tổng thể trước can thiệp: chọn phương pháp gắp phù hợp với đặc điểm dị vật và tình trạng người bệnh, chuẩn bị gây mê khi cần để giảm phản xạ, đồng thời luôn có kế hoạch dự phòng (chia nhỏ dị vật, phương tiện hỗ trợ) để xử trí an toàn. Việc phối hợp liên chuyên khoa và quyết định dựa trên rủi ro cụ thể đã giúp ca bệnh có kết cục thuận lợi.
Câu hỏi thường gặp
1. Có nên cố nuốt thêm thức ăn khi bị hóc?
Không. Theo khuyến cáo từ ca bệnh, nuốt thêm có thể làm dị vật dịch chuyển sâu hơn và làm tăng nguy cơ tổn thương.
2. Tại sao dị vật không thể đẩy xuống dạ dày?
Khi dị vật nằm chặt ở đoạn giữa thực quản hoặc có kích thước lớn, việc đẩy xuống có thể gây trầy xước hoặc che giấu tổn thương; vì vậy bác sĩ có thể chọn gắp khỏi thực quản thay vì đẩy xuống.
3. Ai dễ gặp rủi ro mắc dị vật khi ăn?
Người cao tuổi, người mất nhiều răng hoặc có vấn đề nhai dễ có nguy cơ hơn, do khả năng nhai kém và thức ăn không được cắt nhỏ kỹ.
4. Khi nào cần gắp dị vật dưới gây mê?
Nếu bệnh nhân có phản xạ mạnh, dị vật lớn hoặc vị trí khó tiếp cận, gây mê tạo điều kiện an toàn hơn để thao tác và bảo vệ đường thở.
Kết luận
Trường hợp gắp gân bò ở thực quản cho thấy một nguyên tắc rõ ràng: xử trí dị vật đường ăn phải cá thể hóa, cân nhắc thể trạng người bệnh và đặc điểm dị vật. Quyết định nhập viện, gây mê và chuẩn bị phương án dự phòng góp phần mang lại kết quả an toàn. Người dân cần cảnh giác khi ăn uống, nhất là nhóm người cao tuổi, và cần đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu bất thường.
