Kế hoạch tái cấu trúc không gian quanh hồ Hoàn Kiếm: Phạm vi, ý tưởng và điều công chúng cần biết

Một thay đổi lớn trong trái tim phố cổ

Chính quyền Hà Nội vừa công bố phương án điều chỉnh quy hoạch khu vực xung quanh hồ Hoàn Kiếm, kèm theo đợt lấy ý kiến nhân dân nhằm hoàn thiện hồ sơ trước khi triển khai các bước tiếp theo. Dự án hướng tới việc chỉnh trang, cải tạo và tái thiết không gian công cộng quanh hồ, với mục tiêu kết nối các quảng trường, vườn hoa, di tích lịch sử và mở rộng không gian cho hoạt động văn hóa — thương mại.

Phạm vi điều chỉnh và cơ chế lấy ý kiến

Diện tích nghiên cứu khoảng 65,89 ha, bao gồm toàn bộ ranh giới đã được duyệt của phân khu đô thị H1-1B (xấp xỉ 63,72 ha) và một phần H1-1C. Trong giai đoạn lấy ý kiến, UBND phường Hoàn Kiếm phối hợp UBND phường Cửa Nam tiếp nhận phản hồi của người dân từ ngày 7/9 đến 26/9 để hoàn thiện hồ sơ quy hoạch cục bộ. Mục tiêu là công khai phương án và thu góp quan điểm để chỉnh sửa cho phù hợp quy định và thực tiễn quản lý không gian đô thị.

Tầm nhìn cho các hướng xung quanh hồ

Phương án đề xuất chia khu vực quanh hồ thành nhiều trục không gian với chức năng rõ ràng. Ở phía Bắc, dự kiến mở rộng Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục để hình thành một quảng trường lớn kết nối trực tiếp với hồ và công viên phía Đông. Tại đây có đề xuất bố trí một công trình biểu tượng lấy cảm hứng từ hình ảnh đôi cánh, nhằm đánh dấu điểm kết thúc trục đô thị của khu phố cổ và mở hướng không gian mới về phía Nam.

Phía Đông được đề xuất phát triển một hệ thống quảng trường và vườn hoa xung quanh các công trình nổi bật như trụ sở UBND Thành phố, Vườn hoa Lý Thái Tổ, Bưu điện Hà Nội và tháp Hòa Phong. Không gian quanh đền Bà Kiệu sẽ được tổ chức lại; đồng thời nghiên cứu bổ sung công trình tưởng niệm Liệt sĩ Thủ đô và gia tăng kết nối về phía Tràng Tiền — khu vực thương mại sầm uất của quận Hoàn Kiếm.

Không gian ngầm: hướng tiếp cận đa chức năng

Một điểm đáng chú ý trong bản nghiên cứu là phát triển không gian ngầm tại khu vực công viên — quảng trường nhằm tăng diện tích phục vụ công cộng và kết nối với ga C9 của tuyến đường sắt đô thị số 2. Không gian ngầm được hoạch định theo hướng đa chức năng: giao thông, bãi đỗ xe, thương mại, dịch vụ và các tiện ích văn hoá. Tại quảng trường dự kiến bố trí từ 3 đến 3,5 tầng hầm, đồng thời nghiên cứu khả năng liên thông với ga C9 để tận dụng mô hình TOD (Transit-Oriented Development) phục vụ cả văn hóa lẫn thương mại.

Tái cấu trúc khu vực trụ sở và các công trình lịch sử

Với khu trụ sở UBND Thành phố, phương án đang xem xét tổ chức lại khu đất, trong đó nghiên cứu bố trí một công trình mới cao 9 tầng nổi và 4 tầng hầm, trên cơ sở tái cấu trúc. Song song đó, dự thảo đề xuất hạ giải một số khối nhà hiện hữu như trụ sở HĐND, UBND Thành phố, Rạp Khăn quàng đỏ và khối nhà Cung Thiếu nhi; trong khi vẫn giữ lại ba khối kiến trúc Pháp mang tính lịch sử gồm Ấu trĩ viện, Kho bạc Đông Dương và Tòa Đốc lý. Không gian được kết nối theo các trục Bắc–Nam và Đông–Tây, nhằm tạo liên thông với các quảng trường và hồ.

Với Bưu điện Hà Nội, bản nghiên cứu chỉ rõ nghiên cứu phương án hạ giải một số công trình không phù hợp về chức năng, đồng thời tìm giải pháp gợi nhắc, tái hiện hình thái của chùa Báo Ân cũ trong không gian trung tâm khuôn viên Bưu điện để vừa bảo tồn ký ức, vừa đáp ứng nhu cầu phục vụ khách tham quan.

Phát triển thương mại, phố đi bộ và du lịch

Ở phía Đông Nam quanh hồ, đề xuất tổ chức các không gian thương mại nhỏ kết hợp quán cà phê, ki-ốt; nhấn mạnh trục Tràng Tiền kết nối hồ đến Nhà hát Lớn và biến một số tuyến như Nguyễn Khắc Cần — ngõ Tràng Tiền thành không gian đi bộ. Phía Tây, phương án nghiên cứu nối dài phố Nhà Thờ ra hồ Hoàn Kiếm, kết nối với phố Lê Thái Tổ, tạo phố đi bộ gắn với các công trình du lịch như khách sạn cao cấp được bố trí qua tái cấu trúc khu vực trụ sở Báo và Nhà in Báo Hà Nội Mới, cùng khu vực trụ sở Cơ quan Cảnh sát điều tra Thành phố tại số 2 Tràng Thi để phục vụ phát triển du lịch và kinh tế — xã hội.

Quần thể văn hóa và giới hạn cho công trình mới

Tại khu vực Quảng trường Cách mạng Tháng Tám — Nhà hát Lớn — Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, phương án nghiên cứu liên kết hệ thống quảng trường, vườn hoa và không gian sân sau Nhà hát Lớn, nhằm phát triển không gian biểu diễn ngoài trời. Một nội dung đáng chú ý là đề xuất hợp nhất Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Bảo tàng Cách mạng cũ thành một quần thể liên thông, đồng thời cân nhắc bố trí công trình xây dựng mới (gợi ý Tháp Tài chính Quốc tế) tại khu đất Bảo tàng Cách mạng cũ sau khi hợp nhất. Mọi công trình mới được yêu cầu kiểm soát chặt chẽ về vị trí, tầng cao, hình khối và trục nhìn để không che chắn các tầm nhìn quan trọng và không làm giảm giá trị các công trình lịch sử — văn hóa hiện hữu.

Giao thông, an ninh công cộng và an sinh xã hội

Song hành với thay đổi kiến trúc, phương án nhấn mạnh việc đồng bộ hóa giao thông mặt đất với không gian ngầm, nhằm tạo ra các liên kết hợp lý giữa hồ, Nhà hát Lớn, Bảo tàng và các phân khu mới. Khi tổ chức lại không gian, kế hoạch cũng cần quan tâm tới yếu tố an ninh công cộng và hỗ trợ an sinh. Những sự kiện gây rối, tranh chấp hay vấn đề bảo vệ người dân xung quanh không gian công cộng luôn là lưu ý quan trọng; ví dụ, các vụ việc an ninh như Công an Hà Nội tạm giam nghi phạm cầm dao gây rối tại KCN Ninh Hiệp nhắc lại tầm quan trọng của phương án quản lý an ninh khi không gian được mở rộng cho công chúng.

Đồng thời, khi dịch vụ thương mại và nền tảng giao dịch trực tuyến được tích hợp vào không gian đô thị, các phương án bảo vệ người thuê, người tiêu dùng và khách tham quan cần được chú trọng. Những chiêu thức lừa đảo liên quan đến giao dịch đặt cọc, như vụ mạo danh chủ phòng trọ Đắk Lắk, cho thấy yêu cầu về minh bạch và khung quản lý dịch vụ khi các không gian thương mại mở rộng.

Không chỉ an ninh vật chất, yếu tố an sinh xã hội cũng cần cân nhắc. Các trường hợp liên quan tới gia đình dễ bị tổn thương và quy trình điều tra, như bài viết về tử vong tại Lào Cai, là lời nhắc rằng quản trị đô thị phải tích hợp cả giải pháp hỗ trợ cộng đồng và bảo đảm quyền lợi người yếu thế khi tái cấu trúc không gian sống.

Những điểm người dân nên quan tâm khi góp ý

• Ranh giới, quy mô và tác động trực tiếp tới nhà ở, hoạt động kinh doanh cá thể trong khu phố cổ.
• Biện pháp bảo tồn giá trị kiến trúc lịch sử và tầm nhìn đối với các công trình Pháp – trong đó có Ấu trĩ viện, Kho bạc Đông Dương và Tòa Đốc lý.
• Phương án tổ chức giao thông, quy hoạch bãi đỗ xe và khả năng kết nối với tuyến đường sắt đô thị (ga C9).
• Giải pháp cho không gian ngầm: số tầng hầm, chức năng, phương án thoát hiểm và an toàn cháy nổ.
• Khung quản lý đối với các công trình mới (vị trí, tầng cao, kiến trúc) để bảo đảm không làm suy giảm giá trị di tích.

Kết luận: điều người dân cần ghi nhớ

Kế hoạch điều chỉnh cục bộ quanh hồ Hoàn Kiếm là một nỗ lực cấu trúc lại trung tâm lịch sử của Hà Nội theo hướng mở rộng không gian công cộng, tăng cường kết nối giao thông và phát triển các chức năng văn hóa — thương mại. Trong quá trình hoàn thiện hồ sơ, tiếng nói của cộng đồng cư dân và các bên liên quan đóng vai trò then chốt để cân bằng giữa bảo tồn và đổi mới. Người dân nên dành thời gian tìm hiểu chi tiết bản đồ ranh giới, các phương án đề xuất và gửi góp ý trong thời gian lấy ý kiến để đảm bảo kết quả cuối cùng vừa tôn trọng giá trị lịch sử, vừa đáp ứng nhu cầu sử dụng của thành phố.