Lũ quét ở Himalaya: cuộc giải cứu khó khăn trong các đường hầm thủy điện Nepal

Vụ lũ quét bất thường từ dãy Himalaya đã biến nhiều thung lũng ở Nepal và khu vực phía hạ lưu sang Tây Tạng thành các bãi bồi lớn, để lại hậu quả nặng nề cho cư dân và công trình hạ tầng. Những con số ban đầu mà giới chức công bố cho thấy khối lượng thiệt hại và thách thức đối với hoạt động cứu hộ là rất lớn.

Số liệu tổng quan: thiệt hại nhân mạng và người mất tích

Tính đến 0 giờ ngày 31/8 (giờ địa phương), giới chức Nepal báo cáo 903 người đã thiệt mạng và 4.247 người đang được liệt kê là mất tích sau trận lũ xảy ra hôm 26/8. Trong số người mất tích có 592 người được xác định là công dân nước ngoài. Thêm vào đó, 267 người bị thương đang được điều trị hoặc ghi nhận tại các trung tâm y tế.

Không chỉ Nepal chịu tổn thất. Giới chức ở khu vực Tây Tạng của Trung Quốc cũng ghi nhận 16 người tử vong và 546 người mất tích; trong nhóm mất tích này có 261 người nước ngoài, trong đó hơn 100 người là công dân Nepal. Những con số này cho thấy quy mô sự cố có phạm vi liên quốc gia và tác động tới cả cộng đồng cư dân lẫn khách nước ngoài tại hiện trường.

Trọng tâm cứu hộ: tiếp cận những người được cho là còn mắc kẹt trong hệ thống thủy điện

Giới chức Nepal cho biết ưu tiên hàng đầu hiện nay là tiếp cận khoảng 933 người được liệt kê là mất tích tại các dự án thủy điện trong vùng bị ảnh hưởng. Đây là các khu vực có đường hầm và cấu trúc ngầm phức tạp, nơi khả năng sinh tồn của người mắc kẹt phụ thuộc nhiều vào điều kiện bên trong hầm và thời gian cứu hộ.

Hình ảnh và video do các đội cứu hộ chia sẻ cho thấy máy xúc hạng nặng và thiết bị san ủi đang hoạt động liên tục, cố gắng đào bới, xúc bỏ lớp bùn và đá che phủ cửa hầm. Công việc này gặp nhiều khó khăn vì khối lượng bùn đá lớn, độ dốc địa hình phức tạp và nguy cơ sạt tiếp diễn.

Khó khăn thực tế bên trong hầm: mắt xích sinh tử

Người phát ngôn quân đội Nepal, Raja Ram Basnet, mô tả thực trạng khu vực bị lấp là một thách thức lớn đối với việc mở lối vào các đường hầm. Lớp đất đá và bùn phủ dày khiến phương tiện và nhân lực khó tiếp cận các vị trí bị ảnh hưởng.

Một thành viên tham gia cứu hộ, Ashish Gurung, thuật lại rằng tình hình bên trong những đường hầm còn nghiêm trọng hơn so với bề mặt: lớp bùn rất sâu, khiến việc di chuyển gần như bị tê liệt. Nhóm của anh đã sử dụng ván gỗ làm dụng cụ dò độ sâu, rồi lấp ghép tạm để tạo đường đi cùng với hệ thống dây bảo hiểm nhằm đảm bảo an toàn cho người tiếp cận.

Công ty vận hành nhà máy thủy điện đã cung cấp sơ đồ bố trí công trình cho đội cứu hộ, và dựa vào bản đồ này, lực lượng cho rằng một số người bị mắc kẹt có thể vẫn sống nhờ tránh nạn trong các khu vực kỹ thuật nội bộ. Tuy nhiên, điều kiện thiếu oxy, nước và thời gian chờ cứu khiến khả năng sống sót trở nên mong manh, làm gia tăng áp lực lên công tác giải cứu.

Nguyên nhân sự cố: sạt lở trên cao kéo theo băng và nước tan

Vụ lũ quét bắt nguồn từ một sự kiện sạt lở, kèm theo sự sụp đổ của khối băng tuyết ở vùng núi cao thuộc dãy Himalaya vào ngày 26/8. Hình ảnh vệ tinh mà các nhà khoa học phân tích cho thấy nền đá bên dưới một sông băng trên cao bị sụp đổ, làm một phần khối băng bị kéo trôi xuống.

Sự kết hợp giữa khối băng sạt, lượng lớn đất đá bị kéo theo và nước băng tan nhanh tạo thành một dòng lũ dữ dội, chảy mạnh xuống thung lũng, làm mực nước các sông tăng đột ngột. Những dòng nước cuộn tràn như vậy có sức tàn phá lớn: cuốn trôi nhà cửa, cầu cống và nhiều công trình, trong đó có các dự án thủy điện nằm dọc hành lang sông suối.

Hệ quả với hạ tầng và cộng đồng địa phương

Các nhà máy thủy điện, đặc biệt những công trình có đường hầm dẫn nước, trở thành các điểm rủi ro cao khi lũ quét xảy ra. Đất đá và bùn lấp kín cửa vào hầm, gây mất liên lạc và làm phức tạp kế hoạch tiếp cận. Việc phục hồi và đánh giá an toàn cho những công trình này sẽ là một công việc dài hơi, cần thời gian và nguồn lực lớn.

Với hàng nghìn người mất tích và nhiều khu dân cư bị tàn phá, nhu cầu hỗ trợ nhân đạo và tái thiết sẽ sớm trở thành ưu tiên. Tuy nhiên, trước mắt công tác tìm kiếm cứu nạn vẫn là nhiệm vụ cấp bách, với áp lực thời gian và điều kiện địa hình khắc nghiệt.

Điều cần lưu ý đối với hoạt động cứu hộ

• Tiếp cận an toàn: đội cứu hộ phải cân nhắc rủi ro sạt lở tiếp diễn, sử dụng trang thiết bị bảo hộ và dây an toàn khi tác nghiệp trong hầm và khu vực bùn lầy.
• Sử dụng bản đồ và thông tin công trình: sơ đồ nhà máy thủy điện giúp định vị không gian nội bộ, tăng cơ hội tìm thấy người sống sót.
• Bảo toàn bằng chứng và phối hợp quốc tế: với nhiều nạn nhân là công dân nước ngoài, việc liên hệ đồng thời với đại sứ quán và tổ chức hỗ trợ quốc tế có thể cần thiết để xử lý hậu cần, nhận dạng và hỗ trợ hậu sự.

Kết luận: một cuộc chạy đua với thời gian và điều kiện tự nhiên

Trận lũ quét ngày 26/8 đã để lại hậu quả nặng nề cho cả Nepal và khu vực Tây Tạng, với hàng trăm người thiệt mạng và hàng nghìn người mất tích. Trong bối cảnh đó, nhiệm vụ của các lực lượng cứu hộ là tìm cách tiếp cận những khu vực bị chôn vùi dưới bùn đá và đưa ra đánh giá nhanh về khả năng có người sống sót bên trong các đường hầm thủy điện.

Chiến dịch giải cứu đòi hỏi sự kết hợp giữa kỹ thuật, thông tin bản đồ công trình, thiết bị cơ giới và tinh thần trách nhiệm trước tính mạng con người. Khi hoạt động tiếp cận những khu vực ngầm còn đang diễn ra, cộng đồng quốc tế và các cơ quan liên quan sẽ tiếp tục theo dõi sát sao tình hình nhân đạo và nhu cầu hỗ trợ tiếp theo.